07-11-08

Voorkoming van foltering (1)


cachotComité ter Preventie van Foltering (CPT)

Inleiding

Artikel 3 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens bepaalt dat niemand onderworpen mag worden aan foltering of aan onmenselijke of vernederende behandelingen of bestraffingen. Om deze bepaling beter in praktijk te kunnen brengen, werd binnen de Raad van Europa een Comité ter Preventie van Foltering (‘Committee for the Prevention of Torture’) opgericht. Het comité bestaat uit onafhankelijke leden met verschillende achtergronden (dokters, advocaten, experts in het politie- of gevangeniswezen,…). Het CPT heeft het recht om onbeperkt en onaangekondigd detentiecentra in de lidstaten van de Raad van Europa te bezoeken. Het gaat om gevangenissen en politiecellen, maar ook om gesloten asielcentra, psychiatrische instellingen en instellingen voor minderjarige delinquenten. Na een dergelijk bezoek deelt het Comité zijn bevindingen mee in een rapport dat aan de lidstaat wordt overgemaakt. Ondanks het feit dat de aanbevelingen van het CPT niet afdwingbaar zijn, rust op de lidstaten een grote morele druk om ze in rekening te brengen en de situatie te verbeteren.

Van 18 tot 27 april 2005 bracht het CPT zijn vierde bezoek aan België. De delegatie ging na of eerder gedane aanbevelingen werden opgevolgd. Hiertoe onderzocht ze de situatie van mensen onder politietoezicht, de procedures m.b.t. uitwijzing en de situatie in gevangenissen en psychiatrische inrichtingen. Uiteraard moet het Comité een selectie maken van te bezoeken instellingen. Het CPT bezocht in 2005 verschillende politiecommissariaten, de gevangenissen van Andenne en Namen, de psychiatrische centra St.Kamillus (Bierbeek) en Jean Titeca (Brussel) en het Centrum voor minderjarigen in Everberg. Er werden dus voornamelijk politiecommissariaten en gevangenissen in Brussel en Wallonië bezocht. “Centra voor illegalen” en Vlaamse instellingen zoals de gevangenissen van Merksplas en Antwerpen komen hopelijk bij een volgende bezoek aan bod.

Dat het CPT vooral Waalse en Brusselse detentiecentra bezocht, maakt het rapport niet minder interessant voor Vlaanderen. Men mag er vanuit gaan dat de problemen in de verschillende gevangenissen vrij gelijklopend zijn. Bovendien benadrukt het Comité meermaals dat haar aanbevelingen voor alle Belgische detentiecentra gelden. Daarom vindt u hierna een overzicht van de belangrijkste bevindingen en aanbevelingen.

-----

Inhoud

Inleiding
Inhoud
I. Ordehandhaving
1. Slechte behandeling
2. Fundamentele garanties tegen slechte behandeling
3. Het recht van om een familielid of een derde naar keuze van zijn situatie in te lichten
4. Toegang tot een advocaat
5. Recht op toegang tot een arts
6. Gedetineerde personen moeten op de hoogte gesteld worden van hun rechten
7. Ondervragingen
8. Elektronische registratie van de ondervragingen
9. Omstandigheden van de detentie
II. Gevangenissen
1. Andenne
2. Namen
3. Personeelsstakingen
III. Psychiatrische instellingen
1. Het ‘Centre Hospitalier Jean Titeca’
2. Het Universitair Psychiatrisch Centrum Sint-Camillus
3. Wetgeving
IV. Het gesloten centrum De Grubbe in Everberg
1. Medische voorzieningen
2. Tucht
3. Isoleercellen
4. Taalgroepen
V. Gedwongen uitwijzing van vreemdelingen
1. Algemeen
2. Slechte behandeling
3. Het INAD-centrum
4. Transitzones
I. Ordehandhaving
1. Slechte behandeling

-----

Het CPT ontmoette tijdens zijn bezoek enkele aangehouden personen. Hoewel de meerderheid onder hen geen klachten had over slechte behandeling, werd door sommigen fysiek en verbaal geweld gesignaleerd. Dit geldt voor zowel meerderjarige als minderjarige arrestanten, zowel tijdens de arrestatie als tijdens de verhoren. Meer concreet betreffen de klachten oorvijgen, vuistslagen, slagen met de matrak, te strakke boeien en (verbale) beledigingen.

Het CPT keek ook de activiteitenrapporten in van het comité P van de jaren 2003 en 2004. Daaruit blijkt dat er regelmatig klachten zijn over excessief geweld bij de politie, in het bijzonder ten aanzien van minderjarigen. Uit de rapporten van het comité P blijkt dat ‘bepaalde politiediensen op een niet acceptabele manier blijven interveniëren ten opzichte van minderjarigen’, ook al is een analyse van het onderwerp door het comité P met concrete aanbevelingen aan de ministers van justitie en binnenlandse zaken overgemaakt.

Een frappant voorbeeld betreft een zeventienjarige die gedurende ongeveer twee uren op zijn knieën moest bijven zitten met zijn hemd over zijn hoofd getrokken en ondertussen werd geslagen.

Net zoals na de vorige drie bezoeken van het CPT aan België wordt besloten dat er nog steeds een risico bestaat op slechte behandeling door de ordediensten tijdens de detentie. Het CPT beveelt de Belgische autoriteiten aan om waakzaam te blijven op dit domein en om in het bijzonder meer moeite te doen ten opzichte van minderjarigen die van hun vrijheid zijn beroofd.

Het CPT beveelt aan dat de ordehandhavers er op regelmatige tijdstippen en op een passende manier aan herinnerd worden dat elke vorm van slechte behandeling (beledigingen inbegrepen) van personen die van hun vrijheid beroofd zijn onacceptabel is, dat alle informatie over eventuele slechte behandelingen het voorwerp zal worden van een onderzoek en dat de daders van slechte behandelingen streng gestraft zullen worden.

Het CPT ziet in dat soms geweld gebruikt moet worden om mensen die zich verzetten te arresteren. Vanaf het moment dat zij overmeesterd zijn, is er echter geen rechtvaardiging meer voor het gebruik van geweld.

Het Comité benadrukt het belang van een passende opleiding voor politieagenten. Bij de politiehervorming werd ook de opleiding aangepast. Toch blijken er, vooral bij de federale politiescholen, nog steeds fundamentele problemen te zijn. Het CPT wenst op de hoogte gesteld te worden van de commentaren van de Belgische autoriteiten op de bemerkingen van het comité P hieromtrent.

Tijdens het bezoek van 1997 werd een deontologische code voor de politie voorbereid. Het KB dat deze moet invoeren, werd jammer genoeg nog steeds niet goedgekeurd. Het CPT beveelt aan dat er toch werk wordt gemaakt van deze deontologische code.

Een van de meest efficiënte manieren om slechte behandeling te voorkomen is een grondig onderzoek door een onafhankelijke autoriteit die alle klachten tegen mensen van de ordediensten onderzoekt en indien nodig bestraft. Hoewel dit op het eerste zicht in orde lijkt te zijn in België, blijken er toch problemen te zijn met de disciplinaire procedure in het kader van de politiehervorming. Het gaat vooral over politieagenten tegen wie klachten over slechte behandelingen geformuleerd zijn. Men is reeds bezig met het verbeteren van deze situatie. Het CPT wil van de verdere ontwikkelingen op de hoogte gehouden worden.

----

2. Fundamentele garanties tegen slechte behandeling

Tijdens het eerste bezoek van het CPT in 1993 werden op dit gebied al problemen gesignaleerd. Anno 2006 moet vastgesteld worden dat er nog steeds lacunes zijn in de bescherming van de fundamentele rechten van de arrestant. Vooral het recht op contact met een advocaat is nog steeds niet gegarandeerd.

Al in 2001 had de Belgische overheid zich geëngageerd om een corpus van fundamentele garanties te maken voor personen die van hun vrijheid beroofd zijn door de ordediensten. Dit is nog steeds niet gebeurd. Het CPT beveelt aan dat hier dringend werk van gemaakt wordt.

3. Het recht van om een familielid of een derde naar keuze van zijn situatie in te lichten

Dit recht is nog steeds niet gegarandeerd bij administratieve aanhouding. De leden van de ordediensten hebben hier een zeer grote discretionaire macht. De meeste mensen die door de ordediensten vastgehouden worden, krijgen niet de mogelijkheid dit recht uit te oefenen. Er is een wetsvoorstel ingediend om dit te veranderen. Jammer genoeg bepaalt de tekst van het voorstel enkel dat de gerechtelijk aangehouden persoon « kan » telefoneren…, Het CPT wil dat dit een afdwingbaar recht wordt vanaf het begin van de aanhouding.

4. Toegang tot een advocaat

Het recht op toegang tot een advocaat wordt pas gegarandeerd vanaf het moment waarop de zaak voor de onderzoeksrechter gebracht wordt. Dit recht moet vanaf het begin van de vrijheidsberoving gegarandeerd worden.

5. Recht op toegang tot een arts

Wie duidelijk zichtbare kwetsuren heeft of betrokken was bij een ongeval, krijgt gewoonlijk een dokter te zien. Anderen moeten hierom vragen. Er zijn gevallen bekend van personen die ondanks zware verwondingen geen dokter konden raadplegen. Het CPT hoopt dat dit recht in de nieuwe wetgeving vanaf het begin van de arrestatie gegarandeerd zal worden.

6. Gedetineerde personen moeten op de hoogte gesteld worden van hun rechten

De garantie van dit recht blijft problematisch. De meeste arrestanten ontvangen hierover helemaal geen informatie.

7. Ondervragingen

Over het verloop van verhoren door de politie bestaat geen wetgeving. Deze materie wordt geregeld in drie niet gepubliceerde omzendbrieven. Het voorstel van de nieuwe politiewet bevat wel enkele regels omtrent ondervragingen, maar de regeling vertoont nog fundamentele gebreken. Zo ontbreekt een regeling in verband met de systematische aanduiding aan de aangehouden persoon van de identiteit van alle personen die aanwezig zijn tijdens de ondervraging, de maximaal toegestane duur van een ondervraging, de verplichte rustperiodes tussen de ondervragingen en de pauze tijdens een ondervraging, de plaatsen waar de ondervragingen kunnen plaatsvinden, of men kan eisen dat een aangehouden persoon rechtop blijft staan tijdens de ondervraging, de ondervraging van mensen onder invloed van drugs, alchohol, medicatie. Bovendien is er nood aan specifieke bescherming voor bijzonder kwetsbare personen (minderjarigen, mindervaliden, …).

Het CPT was verontwaardigd te moeten constateren dat minderjarigen vanaf 14 jaar worden ondervraagd en PV’s moeten ondertekenen zonder bijstand van een advocaat, ouder, voogd of vertrouwenspersoon. Zulke praktijken zijn onaanvaardbaar.

8. Elektronische registratie van de ondervragingen

Elektronische registratie van verhoren kan bijdragen tot de bescherming van aangehouden personen tegen slechte behandeling. De Belgische overheid onderzoekt de mogelijkheden om hierin verbetering aan te brengen.

9. Omstandigheden van de detentie

- Politiecommissariaat Anderlecht

In de politiecellen was op het ogenblik van het bezoek van de CPT-delegatie zelfs geen matras ter beschikking. Bovendien waren verlichting en verluchting ondermaats. Het kunstlicht was zeer zwak en de ramen bovenin waren klein en bedekt met metalen platen, zodat er maar matige verluchting was.

- Politiecommissariaat Molenbeek

In de kelder van dit commissariaat bevinden zich acht individuele cellen van nauwelijks acceptabele grootte (4m²). Er is nauwelijks verluchting en de cellen waren zeer vuil. In twee cellen werden uitwerpselen en braaksel gevonden. Er hing dan ook een misselijk makende geur. Gedetineerden moeten er bovendien uren wachten op een glas water.

- Commissariaat van Molenbeek en Centraal commissariaat van de stad Brussel

Hier waren geen bijzondere opmerkingen.

- Cellenkwartier van het Justitiepaleis van Luik.

De omstandigheden in het cellenkwartier van het Justitiepaleis van Luik waren totaal onaanvaardbaar. Het cellencomplex bestaat uit een dertigtal cellen van 0.72m², die soms twee gedetineerden herbergen, en enkele cellen van 1.40m².

-----

II. Gevangenissen

Het CPT bezocht de gevangenis van Andenne (opvolgingsbezoek) en de gevangenis van Namen (voor een eerste keer). In Namen onderzocht het Comité vooral de situatie van de geïnterneerden. Verder schonk het CPT bijzondere aandacht aan de omstandigheden in de gevangenis bij personeelsstaking.

1. Andenne

Detentie-omstandigheden:
Het CPT verwacht dat in een gevangenis van die omvang en met een bevolking van langgestraften voldoende accommodatie aanwezig is voor sportbeoefening. Dit is nog steeds niet het geval. Ook wat betreft het aantal werkplaatsen en het aanbod van vorming en culturele activiteiten zijn meer inspanningen nodig.

- ‘l’option zéro’

De ‘option zéro’ verbiedt gedetineerden en bezoekers om voorwerpen van buiten de gevangenis mee naar binnen te brengen. Als gevangenen persoonlijke bezittingen willen, moeten ze deze kopen in de gevangenis. Het verbod geldt voor alle goederen, dus ook elementaire zaken als kleding en voeding.

Bij zijn vorige bezoek had het CPT reeds aanbevolen om deze ‘option zéro’ te herbekijken. Dit regime, waaraan alle gedetineerden worden onderworpen (zonder individuele afwegingen betreffende veiligheidsrisico’s) is volgens het CPT onaanvaardbaar. Het is een verdoken vorm van collectieve bestraffing.

- Medische behandeling

Het CPT stelt vast dat het medisch beroepsgeheim niet gegarandeerd is. Er zijn steeds cipiers aanwezig, zowel bij de toediening van medicijnen als bij de consultaties. Het CPT beveelt aan dat medische onderzoeken voortaan zouden plaatsvinden buiten het bereik van de cipiers (tenzij de dokter hierom in een uitzonderlijk geval uitdrukkelijk zou verzoeken)

- Isoleercellen

Het CPT herhaalt haar aanbeveling van een vorig bezoek dat meubilair in de cel moet voorzien worden. Verder moet er ook een aangepaste verlichting zijn, die ’s nachts en overdag verschillend is. (Op die manier verstoren de nachtelijke controles de slaap van de gedetineerde niet op een overdadige manier). Het CPT benadrukt ook dat er een einde gemaakt moet worden aan het volledig naakt opsluiten van gedetineerden in de strafcel. Tot slot verwerpt het CPT het feit dat gedetineerden in de strafcel een gestreepte pyjama moeten dragen.

- ‘extra strikt regime’

Het CPT heeft bedenkingen bij het bijzonder regime dat voornamelijk op verdachten van terrorisme wordt toegepast. Dit regime heeft immers geen duidelijke wettelijke basis.

- Interne rechtspositie

Het CPT heeft kennis genomen van de goedkeuring van de Basiswet betreffende het gevangeniswezen en de rechtspositie van gedetineerden, maar betreurt dat de nodige uitvoeringsbesluiten nog steeds ontbreken. Het CPT roept de Belgische overheid dan ook op om hiertoe de nodige stappen te ondernemen.

Het volledige rapport van het CPT is consulteerbaar op:

http://www.cpt.coe.int/documents/bel/2006-15-inf-fra.htm

09:51 Gepost door Jan Boeykens | Permalink | Commentaren (0) | Tags: comite preventie foltering |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.